Shadow
Slider

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

 

 

 

 

 

 

 
 

FORUM

   

EDUKACJA

   

TANATOLOGIA

   

INDUSTRIA

 

 

portal społecznościowy

teoria praktyka egzamin

usługi zlecenia współpraca

produkty spec.tanatologicznej

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
         

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

E

 

D

 

U

 

K

 

A

 

C

 

J

 

A

 

 
 

ANATOMIA CZŁOWIEKA

   

TOALETA POŚMIERTNA

 
       

Specyfikator i materiały szkoleniowe

Specyfikator i materiały szkoleniowe

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

„]Click here to open lightbox
Generator obrazów

Tytuł spojlera
Schowana treść

FORUM – 2018

Tytuł spojlera
Schowana treść

Tytuł spojlera
Schowana treść

Tytuł spojlera
Schowana treść


Treść kolumny

Treść kolumny

Tekst przycisku
To jest tytuł pola
Zawartość pola

Tekst notatki

Click here to open lightbox
Click here to open lightbox

Hover me to open tooltip
Treść dostępna jedynie dla zarejestrowanych użytkowników. Prosimy o zalogowanie się.



Treść do wyświetlenia przed danymiTekst ten zostanie wyświetlony, przy braku danychTreść do wyświetlenia za danymi
Tytuł pola
URUCHOMIENIA nEKROS JEST MOŻLIWE
Click here to open lightbox
Click here to open lightbox

×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

F

 

O

 

R

 

U

 

M

 

 
 

FORUM – 8.2018

       
         

Zebranie wpisów autorów publicznych

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
       

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

E

 

D

 

U

 

K

 

A

 

C

 

J

 

A

 

 
 

TANATOKOSMETYKA

   

TANATOPLASTYKA

 
       

Specyfikator i materiały szkoleniowe

Specyfikator i materiały szkoleniowe

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

E

 

D

 

U

 

K

 

A

 

C

 

J

 

A

 

 
 

TANATOPRAKSJA

   

TECHNIKI SEKCYJNE

 
       

Specyfikator i materiały szkoleniowe

Specyfikator i materiały szkoleniowe

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

T

 

 

A

 

N

 

A

 

T

 

O

 

L

 

O

 

G

 

I

 

A

 

 
 

TANATOTOALETA

   

TANATOKOSMETYKA

 
       

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

T

 

A

 

N

 

A

 

T

 

O

 

L

 

O

 

G

 

I

 

A

 

 
 

TANATOPLASTYKA

   

TANATOPRAKSJA

 
       

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

T

 

A

 

N

 

A

 

T

 

O

 

L

 

O

 

G

 

I

 

A

 

 
 

SEKCJE ZWŁOK

   

SPORZĄDZANIE EKSPERTYZ KRYMINALISTYCZNYCH

 
       

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

T

 

A

 

N

 

A

 

T

 

O

 

L

 

O

 

G

 

I

 

A

 

 
 

CEREMONIE POGRZEBOWE

   

 

 
         

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Usługi pogrzebowe zlecenia prosektorium

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

 

   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

I

 

N

 

D

 

U

 

S

 

T

 

R

 

I

 

A

 

 
 

BESTATTERBEDARF

   

BESTATTUNGSKOSMETIK

 
       

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

I

 

N

 

D

 

U

 

S

 

T

 

R

 

I

 

A

 

 
 

DESINFEKTION UND REINIGEN

   

EMBALMING-GERÄTE

 

 
       

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

I

 

N

 

D

 

U

 

S

 

T

 

R

 

I

 

A

 

 
 

EMBALMING-PRODUKTE

   

HYGIENEBEKLEIDUNG

 
       

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

I

 

N

 

D

 

U

 

S

 

T

 

R

 

I

 

A

 

 
 

INSTRUMENTE UND ZUBEHÖR

   

PRAKTISCHE SETS

 
       

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Katalog produktów spec.tanatologicznej

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

I

 

N

 

D

 

U

 

S

 

T

 

R

 

I

 

A

 

 
 

WASCHTISCHE UND ZUBEHÖR

       
         

Katalog produktów spec.tanatologicznej

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×
   
 
     

Ogłoszenia użytkowników! Zalogowawszy s do swojego Gabinetu na Nekros.eu możesz zamieścić ogłoszenia.

 
     
×
   
 
     

Użytkownicy! Dynamiczna lista ostatnio aktywnych, popularnych i najnowszych użytkowników forum Nekros.eu

 
 

Członkowie

 
×
   
 
     

Twój Gabinet! Logowanie na profil i konto użytkownika na Nekros.eu

 
  [woocommerce_my_account]  

 

×
   
 
     

Użytkownicy On-line! Lista profili status których:. „Jestem On-line na forum Nekros.eu

 
 

Kto jest on-line

Aktualnie nie ma użytkowników on-line
 
 
×
   
 
     

Znajomi! Zobacz dynamiczną lista ostatnio aktywnych, popularnych i najnowszych znajomych wyświetlanego użytkownika na Nekros.eu

 
   
×
   
 
     

Ostatnio zalogowane! Podgląd zdjęć profilowych ostatnio aktywnych użytkowników Nekros.eu

 
 

Ostatni aktywni członkowie

Zdjęcie profilowe Admin Nekros
Zdjęcie profilowe Oleksandr Draganov
Zdjęcie profilowe Adam
Zdjęcie profilowe sasza
Zdjęcie profilowe Edukacja Nekros
Zdjęcie profilowe Central Bank Nekros
Zdjęcie profilowe Industria Nekros
Zdjęcie profilowe Tanatologia Nekros
 
×
   
 
     

Dynamiczna lista aktywnych, popularnych, najnowszych lub alfabetycznie wyświetlonych grup stworzonych przez użytkowników forum Nekros.eu

 
 

Grupy

 
×
   
 
     

Lista twoich planowanych lekcji praktycznych i artykuły fizyczne odwożone z katalogów Industria Nekros.eu

 
   

[woocommerce_cart] – pokazuje stronę koszyka
[woocommerce_checkout] – pokazuje stronę kasy
[woocommerce_my_account] – pokazuje stronę konta użytkownika
[woocommerce_order_tracking] – pokazuje formularz śledzenia zamówienia

×
   
 
     

Dodatkowe informacje, materiały, dokumenty, funkcję komunikacyjne, społecznościowe i partnerskie na Nekros.eu

 
     
×
      Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja    
   
odw: 

 
×
   
×
      Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja      
   
odw: 

 

__________________________________

                       

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 FORUM

   

EDUKACJA

   

TANATOLOGIA

   

INDUSTRIA

 

portal społecznościowy

teoria praktyka egzamin

usługi zlecenia współpraca

produkty spec.tanatologicznej

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

 

 

   
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7653′]              
 

WPISY

WYWIAD Z IRENEUSZEM MIGDAŁEM KRYMINALISTYKIEM I LABORANTEM SEKCYJNYM O AUTOPSJI ZWŁOK

CIAŁO ZMARŁEGO JEST BEZBRONNE, STOJĘ NA STRAŻY JEGO GODNOŚCI

PROBLEMY ETYCZNE TANATOLOGII

UMARLI UCZĄ SPOKOJU

EDUKACJA KU DOJRZAŁEJ RECEPCJI FENOMENU ŚMIERCI. HUMANISTYCZNY WYMIAR EDUKACJI TANATOLOGICZNEJ

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     ___ 

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7653′]                  

WYWIAD Z IRENEUSZEM MIGDAŁEM KRYMINALISTYKIEM I LABORANTEM SEKCYJNYM O AUTOPSJI ZWŁOK

Przez Jan Bodakowski

13 listopada 2016

To, czego można się dowiedzieć z sekcji zwłok, zależy w dużej mierze od tego, w jakim stanie jest ciało. A na to z kolei mają wpływ warunki, w jakich było ono przechowywane – mówi PAP kryminalistyk, laborant sekcyjny z ponad 25-letnim stażem Ireneusz Migdał.

PAP: Czy sekcje zwłok po

ekshumacji ciała zdarzają się często?

Ireneusz Migdał: Niezwykle rzadko. W ponad 25-letniej pracy zawodowej m.in. w Zakładzie Patomorfologii i Medycyny Sądowej w Szpitalu Wojewódzkim w Gorzowie

Wielkopolskim, gdzie od lat wykonuję sekcje sądowo-lekarskie i zabiegi rekonstrukcji powypadkowej, w sekcji zwłok po ekshumacji uczestniczyłem zaledwie kilka razy.

PAP: W jakich przypadkach przeprowadzana była

taka poekshumacyjna sekcja zwłok?

I.M.: Zazwyczaj działo się to na prośbę bliskich zmarłego. Czasem jest tak, na początku rodzina nie życzy sobie sekcji, a po jakimś czasie, np. kiedy zaczyna dopatrywać się błędów w sztuce lekarskiej, prosi o nią. Wówczas prokuratura zleca ekshumację i zarządza sekcję zwłok.

PAP: Jak wygląda ciało po takim czasie?

I.M.: Wszystko to zależy od tego, w jakich warunkach było przechowywane. Wpływ na to ma m.in. temperatura otoczenia, cyrkulacja powietrza, wilgotność – wszystko. Zwłoki ekshumowane, z którymi miałem do czynienia, były w ziemi jakieś dwa, trzy lata i były w dość dobrej kondycji, choć zmiany były widoczne.

To, czego można się dowiedzieć z sekcji, zależy w dużej mierze właśnie od tego, w jakim stanie jest ciało. Są takie przypadki, jak te znane np. na Sycylii, gdzie ciała ulegają samoistnej mumifikacji; wśród tradycyjnie pochowanych ludzi, w kryptach grobowych, gdzie występuje dobra cyrkulacja powietrza i jest w miarę sucho – takie przypadki się zdarzają.

PAP: Czy po dłuższym czasie, po kilku latach i w przypadku zaawansowanego procesu rozkładu ciała można jeszcze za pomocą sekcji cokolwiek wykazać?

I.M.: Póki są tkanki miękkie, tak. W jednej z sekcji po ekshumacji, w której uczestniczyłem, lekarz stwierdzając śmierć podał, że u pacjenta nie doszło do zatoru, a po latach, w autopsji okazało się, że jednak miał on miejsce. Diagnostyka takich przypadków jest bardzo specyficzna i bardzo trudna do określenia. Przemiany pośmiertne są często tak dalece zaawansowane, że trudno wykazać cokolwiek. A jeśli dodatkowo było to ciało już po wcześniej przeprowadzonej sekcji zwłok – jest to niezwykle trudny przypadek. W takich sytuacjach pozostaje niemal wyłącznie skupienie się na badaniach mikroskopowych; pobieraniu wycinków.

PAP: Jak przebiega sekcja zwłok?

I.M.: W przypadku sekcji prokuratorskiej, wszystkie czynności od początku do końca zależą od prokuratora i policji. Są oni obecni podczas samej ekshumacji, wykopywania trumny z grobu, w czasie transportowania ciała do miejsca wykonywania sekcji, i potem są obecni podczas wszystkich czynności procesowych. Sporządzają dokumentację, robią notatki, jeżeli trzeba, odbierają materiał na badania histopatologiczne, toksykologiczne – te, które zleci prokurator w postanowieniu. O wszystkim decyduje prokurator; natomiast reszta: medyk sądowy, technik sekcyjny – są jedynie jego rękoma. Prokurator zastrzega w swoim postanowieniu m.in. to, jakie badania mają być przeprowadzone, i to wszystko jest już przed samą sekcją bardzo szczegółowo określone i opisane.

PAP: Czy osoby, które przeprowadzają sekcję, muszą być jakoś zabezpieczone?

I.M.: Oczywiście, że tak. Mamy już do czynienia z bakteriami beztlenowymi, które są niezwykle niebezpieczne i zagrażają zdrowiu i życiu człowieka. Niezbędne są fartuchy, rękawiczki, okulary plastikowe, maski na twarz.
PAP: Czy ekshumowane ciało jakoś się przygotowuje do sekcji?

I.M.: Nie, w żadnym wypadku. Ciało musi pozostać dokładnie w takiej formie, w jakiej zostało ekshumowane. Niedopuszczalna jest jakakolwiek ingerencja przy zwłokach. Nie można np. odkazić ciała, bo miałoby to wpływ np. na badania toksykologiczne – wykazano by, że człowiek poddawany był działaniu trucizny.

PAP: Co się dzieje z ciałem przywiezionym do prosektorium w przypadku sekcji prokuratorskiej?

I.M.: Prokurator określa, jak będą przebiegały badania. Najpierw przeprowadza się oględziny, które dają wiedzę o obrażeniach zewnętrznych widocznych na powłokach skóry: zasinieniach czy też urazach mechanicznych. W standardowym przypadku otwiera się wszystkie zasadnicze organy, zgodnie z procedurą, czyli: mózg, serce, płuco, nerki, wątrobę i lekarz pobiera próbki do badań histopatologicznych.

PAP: Jak długo trwa taka sekcja zwłok?

I.M.: Zazwyczaj przynajmniej dwie, trzy godziny. Wszystko zależy od stopnia trudności. Protokoły opisuje medyk sądowy, czyli to, jakie narządy, jakie tkanki zostały pobrane do badań i w jakim celu. Potem takie badania trwają, też w zależności od przypadku, miesiąc lub dłużej. Na taki całościowy raport, protokół prospekcyjny zawierający już wszystkie wyniki można czekać – w zależności od zleconych badań – nawet do ok. pół roku.

PAP: Co się dzieje z ciałem po przeprowadzonej sekcji?

I.M.: Po zakończonej autopsji narządy są wkładane do ciała i jest ono zaszywane, ponownie ubierane i następnie – ponownie chowane. Oczywiście pod warunkiem, że prokurator wyda pisemne zezwolenie na wydanie ciała i ponowny pochówek. On jest jedyną osobą, która podejmuje decyzje w tych kwestiach.

Rozmawiała: Anna Jowsa

Edycja: Bożena Ławnicka (PAP)

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     ___   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7653′]                  

CIAŁO ZMARŁEGO JEST BEZBRONNE, STOJĘ NA STRAŻY JEGO GODNOŚCI

Rozmawiała Iga Burniewicz, Wirtualna Polska

Ireneusz Migdał codziennie styka się ze śmiercią. Widzi efekty jej pracy i stara się je ukryć przed żałobnikami. To dzięki niemu zmarli wyglądają tak, jakby tylko na chwilę zasnęli. Mówi, że ciało jest bezbronne, a on stoi na straży godności zmarłego.

Ciało do pogrzebu trzeba przygotować (Thinkstockphotos)

WP: Iga Burniewicz: Pracuje pan z ludźmi…

Ireneusz Migdał: – Od ponad 20 lat obsługuję zmarłych. Jestem laborantem sekcyjnym – otwieram ciało dla lekarza. Wykonuję też toaletę pośmiertną, czyli to, co robi się z ciałem przed ubraniem go: myję, golę, obcinam paznokcie, jeżeli jest taka potrzeba. Usuwam wenflony i dreny. Zajmuję się też tanatoplastyką, czyli rekonstrukcjami.

WP: Twarzy?

Nie tylko, chociaż ją najtrudniej jest odbudować. Tak naprawdę nikomu jeszcze się nie udała twarz, która po rekonstrukcji wygląda naturalnie. Zawsze jest element sztuczności i manekinizmu. Odbudowa twarzy to szczególnie ważne i odpowiedzialne zadanie. Bliscy podczas pogrzebu będą spoglądali ostatni raz na oblicze, które widzieli całe życie. Wszystko zależy od warsztatu, umiejętności manualnych, wyobraźni przestrzennej i intuicji zawodowej preparatora, balsamisty czy tanatokosmetologa.

WP: Ciało też trzeba rekonstruować?

– Można sobie wyobrazić, w jakim stanie jest ciało osoby, która zginęła w wypadku komunikacyjnym, np. potrącił ją pociąg. Czasami rodzina takiej osoby jest zdecydowana na ceremonię z otwartą trumną. Wtedy trzeba zrobić wszystko, żeby ciało – mówiąc bardzo kolokwialnie – było w stanie „oglądalności”. Bardzo ważny jest przy tym dobór odpowiedniej garderoby, która ukryje niektóre oznaki nagłego zgonu.

WP: Jest pan też jednym z nielicznych w Polsce tanatoprakserów.

– Czytałem gdzieś niedawno, że tanatoprakserów, czyli balsamistów, w Polsce jest ok. dwustu. Bzdura. Faktycznie, wiele osób kończy kursy balsamowania, ale niewiele ma pojęcie o tanatopraksji. Jedno ukończone szkolenie do tego nie wystarczy.

WP: A pan jak zaczynał?

WP: A pan jak zaczynał?

– Wyszedłem z wojska w trudnym czasie, w 1989 r. Ceny szalały, szukałem pracy. Znalazłem ją najpierw w budowlance, a później w szpitalu, gdzie obowiązywał pięciogodzinny dzień pracy. Kuszące. Zainteresowała mnie praca w prosektorium. Chciałem się dokształcać w tym zakresie. W 1994 r. wyjechałem na specjalny kurs do Francji.

WP: W Polsce nie ma takich kursów?

– Teraz są, ale wtedy byłem jedyną osobą w kraju zainteresowaną tanatopraksją. Obecnie w Polsce organizuje się sporo tego typu szkoleń dla ludzi spoza branży, ale mam wrażenie, że część uczestników przychodzi na kursy tylko po to, żeby móc się później tym pochwalić w towarzystwie. Ja wyszkoliłem ok. 25 osób. Większość z nich pracowała już wcześniej w branży pogrzebowej i chciała się dokształcić.

WP: Nie chce Pan szkolić ludzi „z ulicy”?

– Postępowania z ciałem nie da się nauczyć w dwa-trzy dni. Gdybym po tak krótkim kursie trafił do pracy w szpitalu i dostał ciało z pięcioma wenflonami i czterema drenami, to pewnie bym usiadł i płakał.

WP: Co powinni w takim razie zrobić ci, którzy chcą zacząć pracę w tym zawodzie?

– Poszukać zajęcia, nawet w postaci wolontariatu. Podpatrywać pracę bardziej doświadczonych. Każdy przypadek jest inny i trzeba umieć sobie z nimi radzić. Sam się do dzisiaj uczę rekonstrukcji. Nie ma na nią jednego przepisu.

WP: A konkretne techniki balsamowania…

– … są objęte tajemnicą.

WP: Do tej pracy potrzebne są szczególne predyspozycje psychiczne?

– Trzeba mieć odpowiednie podejście. Jeżeli podczas kursów słyszę, że ktoś się podśmiewa, to wiem, że nie nadaje się do tej pracy. Boi się śmierci i próbuje to maskować śmiechem. Kiedyś kolega po fachu podzielił się ze mną obserwacją: ci, którzy się psychicznie nie nadają do tej pracy, nie wytrzymują w niej nawet roku. Bardzo ważna jest też etyka. Swoim kursantom mówię: „Nikt z was by sobie nie życzył, żeby ktoś źle obchodził się z ciałem waszego bliskiego. Ciało jest bezbronne, a my stoimy na straży jego godności”.

WP: Myśli pan o zmarłych jako o ludziach czy o pracy do wykonania?

– Staram się patrzeć na nich jak na pracę do wykonania, ale gdzieś w głębi umysłu pojawia się refleksja, że przecież ten człowiek miał jakieś plany, marzenia. Miał rodzinę. Najtrudniej jest, kiedy zajmuję się ciałem dziecka. Szczególnie jeżeli jest w tym samym wieku, co moje dziecko. – Dorosły zwykle odchodzi przez chorobę albo głupotę swoją lub innych. Szczerze mówiąc, wolę dostać dziesięć ciał dorosłych w stanie rozkładu niż jedno dziecko.

WP: Zdarza się panu płakać w czasie pracy?

– Rzadko. Kiedy przychodzą bliscy zmarłego, płaczą, opowiadają mi o nim, czasem coś tam drga w środku. Jestem człowiekiem. Płaczę, kiedy trafia do mnie ciało kogoś z rodziny.

WP: Obsługuje pan ciała swoich bliskich?

– Jest wśród nas taka niepisana zasada, że swoich bliskich się nie szykuje.

WP: Taka praca pewnie zmusza do refleksji. Myśli pan o swojej śmierci?

– Tak. Byłem dość blisko tej granicy. Nie widziałem co prawda tunelu, ale mój stan był ciężki. Od tamtej pory uważam na to, co robię i mówię.

WP: Zastanawia się pan czasem w pracy nad sensem życia?

– W pracy nie, po pracy tak, szczególnie na drodze. Zastanawia mnie karkołomne postępowanie kierowców. Kiedy trafiają do mnie ciała osób po wypadkach drogowych, myślę sobie: „Jeszcze dobę temu nie przypuszczałeś, że teraz tu będziesz”.

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     ___   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7653′]                  

PROBLEMY ETYCZNE TANATOLOGII

Człowiek rozumny posiada w sobie świadomość swojej przyszłej śmierci. Każdy umiera tylko raz i każda śmierć zdarza się po raz pierwszy. Zawsze jest ona pewnym zaskoczeniem. W ciągu całego życia spotykamy się ze śmiercią obcych nam osób jak i ze śmiercią naszych bliskich. Widzimy umieranie i obserwujemy śmierć. Jest ona dla nas poznawczo niedostępna. Nieodwracalna. Budzi w nas lęk. Śmierć jest w zasadzie sprawą indywidualną. Jest również aspektem społecznym z uwagi chociażby na sposoby umierania. Niemniej pragnieniem człowieka jest poczucie kontroli nad własnym życiem szczególnie kiedy otaczający świat chce tej kontroli człowieka pozbawić.

TANATOLOGIA JAKO NAUKA

Tanatologia nauka o śmierci człowieka, zajmująca się opisem przyczyn śmierci i żalem jej towarzyszącym. Nauka ta zakłada, że życie jest tak ważną wartością, iż poznanie procesu umierania jest korzystne z punktu możliwości sposobów wpływania na niego. Jest dziedziną interdyscyplinarną uwzględniającą wiedzę o takich zagadnieniach jak: AIDS, ból, eutanazja, filozofia, medycyna, pogrzeb, samobójstwo, starzenie się, sztuka i wojna. Nie zajmuje się bezpośrednio filozoficznym sensem życia i śmierci. Niekiedy teksty naukowe zawierają rozważania nad sensem lub bezsensem życia jako absurdalne. Tanatologia zajmuje się znaczeniem śmierci dla jednostki, społeczności czy danej kultury. Wiedza z dziedziny tanatologii jest wykorzystywana w medycynie sądowej.

TANATOLOGIA FILOZOFICZNA JAKO PODSTAWA TANATOLOGII LEKARSKIEJ

Wydaje się być nauką niemożliwą. Nie można przecież uchwycić śmierci – przedmiotu tej nauki. Śmierć jest zdarzeniem koniecznym. Subiektywnie jest nieuchwytna. Obiektywnie jest wizerunkiem obrzędów, rytuałów i ceremonii umierania, potem pogrzebu i żałoby. Zabiegi te pozwalają na oswojenie się ze śmiercią, łagodzą jej tragiczny wyraz, natomiast również czynią z niej fenomen estetyczno – kulturalny. Człowiek zawsze umiera w określonym kontekście społecznym. Można więc obserwować instytucjonalizację umierania i śmierci.

Empiryzm to filozofia głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim, bodźce zmysłowe, które docierają do umysłu ze świata zewnętrznego. Wszystkie inne idee i teorie są w stosunku do nich wtórne. Badanie śmierci jako obiektywnego faktu naturalnego można ująć jako fakt empiryczny. Tak pojęta śmierć jest przedmiotem tanatologii medycznej.

TANATOLOGIA LEKARSKA JAKO SZTUKA DOBREGO UMIERANIA

Lekarska sztuka dobrego umierania polega na umiejętnym zaaranżowaniu „spotkania” z umierającym pacjentem. To lekarz najczęściej doświadcza śmierci pacjenta. Śmierć pacjenta przyjmowana przez lekarza jako fakt empiryczny, nie odkrywa samej istoty śmierci, umieranie jest jednym z wielu przypadków chorobowych. Lekarz ponadto obciążony jest obowiązkami i powinnościami wynikającymi z pełnionej roli zawodowej.

JEŻELI CHORY NIEULECZALNIE JEST ŚWIADOMY

Nie mówienie nieuleczalnie choremu o niepomyślnej dla niego prognozie dotyczącej jego zdrowia a tym samym zbliżającym się kresie życia, przez wiele lat było normą w lecznictwie. Obecnie problem ten definiuje ”Kodeks etyki lekarskiej”. Art. 17 wskazuje nam, o obowiązku poinformowania chorego o złym stanie jego zdrowia co należy uczynić z ostrożnością i taktem. Natomiast jeżeli lekarz jest przekonany, że informacja taka może wpłynąć na pogorszenie stanu zdrowia chorego, może o tym choremu nie mówić. Lecz jeżeli chora nieuleczalnie osoba żąda prawdziwej informacji o swoim zdrowiu lekarz powinien powiedzieć pacjentowi prawdę.

Nierzadko stosowaną „ postawę milczącą” motywowaną dobrem pacjenta, można określić jako wygodne kłamstwo wobec pacjenta, który ma pełne prawo do decydowania o własnym życiu.

Jednakże z drugiej strony lekarz ma prawo decydowania w tym sensie, że jeżeli przekazana dla pacjenta zła informacja o mogącym wkrótce nastąpić kresie życia może spowodować na przykład, że pacjent odmówi dalszej terapii, albo lekarz ma przeczucie, że pacjent boi się usłyszeć prawdę chociaż dopytuje się o swoje zdrowie, właściwszym byłoby używanie przez lekarza utartych i szablonowych dwuznaczników konwencjonalnych: ” stan poważny ale jest nadzieja na lepsze ” czy „ jeszcze robimy badania ”.

Nadchodzi jednak moment kiedy obowiązkiem jest przekazać choremu, iż wszystkie metody medyczne wobec jego choroby zostały wyczerpane. Granice stosowania dwuznaczników konwencjonalnych następują w sytuacji gdy zostają zagrożone wyższe dobra umierającego związane z dopełnieniem przez niego obowiązków takich jak przyjęcie sakramentu, sporządzenie testamentu czy rozmowa z bliskimi.

Nie powinno tak być aby lekarz bez przeanalizowania przekazał pacjentowi „ Ma Pan/Pani pół roku życia”. W ten sposób można taką wiadomość przekazać jedynie osobie nieuleczalnie chorej, która bardzo wyraźnie daje do zrozumienia, że żąda prawdy o sobie ale która w ocenie lekarza czy innego reprezentanta zawodu medycznego jest na tyle silna, że wiadomość ta raczej przyczyni się, że osoba nie zaprzestanie „walczyć” o swoje życie. Albo wiadomość ta spowoduje, iż osoba chora zechce uporządkować i zakończyć sprawy które rozpoczęła, być może będzie chciała zrobić coś o czym marzyła a nie miała na to dotychczas czasu. Być może chce kogoś jeszcze zobaczyć czy z kimś dla niej ważnym porozmawiać.

NIEŚWIADOMOŚĆ I ŚWIADOMOŚĆ UMIERANIA

Śmiertelnie chory człowiek umiera w domu wśród bliskich lub zakwalifikowany jako pacjent niekiedy zostaje oddany pod opiekę wyspecjalizowanych instytucji. Niezależnie od tego choroba stanowi tu linię graniczną. Po jednej stronie znajduje się stracony chory, po drugiej pozostają wszyscy inni którym się udało. Niezmiernie trudno jest w takiej sytuacji odnaleźć się i umiejętnie grać rolę opiekuna. Rozmowa o kresie życia jest szczególnie trudna dla osób blisko z umierającym związanych.

Osoby zawodowo związane z umieraniem znajdują się w sytuacji krępującego, bolesnego niedomówienia. Uniemożliwia to szczerość wobec umierającego, dla którego najgorszym odczuciem może być niepewność albo własne przeczucie o nieuleczalnej chorobie i zbliżającej się śmierci, które nie jest w zasadzie potwierdzone oficjalnie. Nasuwają się pytania. Czy mówić prawdę osobie umierającej, czy ją zataić? Kto ma to zrobić i w jaki sposób? Nie ma na ta recepty. Nawet rozsądna osoba związana zawodowo z umierającymi może wychodzić z założenia aby nie mówić, zataić dopóki to możliwe. Założenie takie może po prostu wynikać często ze słabości ludzkiej opiekuna, lękiem przed zranieniem i próby oszczędzenia dodatkowego cierpienia choremu.

Chorzy terminalnie – umierający wyczuwają instynktownie, że zbliża się ich kres. Zmowa milczenia otoczenia może ranić umierającego tak samo silnie jak świadomość śmiertelnej choroby.

Umierającym przebywającym w zakładach opieki zdrowotnej zapewnia się niezbędną opiekę medyczną, personel medyczny zachęca rodziny aby jak najwięcej spędzali czasu z bliskim w stanie terminalnym. Dobrym rozwiązaniem przyjętym przez personel medyczny jest, aby mówić całkowitą prawdę. Np. umierające dzieci, niekiedy nie zdają sobie sprawy z zagrożenia i nie wierzą w to że umrą, często odnoszą z tego wiele korzyści, mają w sobie mniej lęku przed rozłąką, relacje z rodzicami stają się bardzo głębokie, rozmawiają o swojej nieuleczalnej chorobie w sposób naturalny, czasami to one stają się terapeutami dla własnych rodziców a nawet personelu medycznego. Świadomość choroby, dojrzałość i siła może być szansę wygrania życia, chociaż nieświadomość również może przyczynić się do przetrwania.

Są sytuacje kiedy świadomość umierania nie tylko nie ratuje człowieka ale wręcz przyczynia się do skrócenia życia. Jeżeli zagrożenie życia wystąpi nagle, np. w wyniku wypadku. Człowiek znajdujący się w takiej nagłej sytuacji, jeszcze świadomy i zdający sobie sprawę ze swojego położenia bez wyjścia i niebezpieczeństwa rychłej śmierci może wręcz przyspieszyć śmierć. Świadomość umierania ma wielki wpływ na los dalszy człowiek. Może ona przedłużyć życie ale również przyspieszyć umieranie.

Świadomość poznania prawdy o nieuleczalności niekiedy bywa pogodzeniem się z nieuniknionym. Umieranie jest częścią naszego życia. Ostatnie dni życia mimo, że często naznaczone bólem i cierpieniem są nadal życiem w pełnym wymiarze tego słowa. Udział innych osób w tych smutnych chwilach może być radością dla umierającego i wielką lekcją życia dla żyjących.

EUTANAZJA A PACJENT ŚWIADOMY I NIEŚWIADOMY

Pojęcie „ Eutanazja „ pochodzi z języka greckiego i oznacza „ śmierć dobrą”, „ śmierć spokojną”, „ śmierć szczęśliwą”. Po raz pierwszy przymiotnika eutanazja użył w swojej komedii Posiddippos około 300 roku przed Chrystusem. Wg tego poety każdy życzył sobie „ dobrej śmierci”. Antonim eutanazji „ Dystanazja ” oznacza „ śmierć złą ”, „ śmierć w boleściach ”, „ śmierć zbyt wczesną ” lub „ śmierć zbyt późną”.

Deklaracja o eutanazji” z 1980 roku opracowana przez watykańską Kongregację do Spraw Wiary rozumie eutanazję jako podjęte działanie lub zaniechanie w celu zakończenia czyjegoś cierpienia powodujące śmierć w sposób naturalny lub świadomy.

W Polsce eutanazja jest zabroniona. Jednoznaczne stanowisko wyrażone jest w art.150 Kodeksu Karnego. Człowiek który zabija innego człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. ”Kodeks etyki lekarskiej” w art. 74 jednoznacznie zabrania uczestniczenia lekarzom w akcie pozbawiania życia.

Art. 13 ”Kodeksu etyki lekarskiej” nakłada na lekarza obowiązek respektowania prawa pacjenta do świadomego udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących jego życia a w art. 15 tegoż ”Kodeksu etyki lekarskiej” warunkuje podjęcie postępowania diagnostycznego, leczniczego i zapobiegawczego wobec pacjenta po wyrażeniu jego zgody.

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w art. 16 gwarantuje pacjentowi prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody oraz w art. 9, pkt 1 tej ustawy pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia.

Sytuacja gdy podjęcie lub kontynuowanie terapii czy zabiegu medycznego jest niezbędne dla ratowania lub przedłużenia życia chorego a pacjent sprzeciwia się zastosowaniu wobec niego niezbędnych zabiegów medycznych wymuszałoby na lekarzu dokonania wyboru pomiędzy poszanowaniem woli pacjenta a ochroną jego zdrowia i życia.

Jednakże art.192 Kodeksu Karnego stanowi o tym, że wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta podlega grzywnie lub karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 i oznacza, że lekarz nie może uznać życia lub zdrowia pacjenta za dobro wyższej wartości niż prawo pacjenta do samostanowienia o sobie. Innymi słowy lekarz nie może wykonać zabiegu medycznego lub terapii leczniczej wbrew woli pacjenta w celu ratowania jego życia lub zdrowia uznając, że jest to dobro ważniejsze niż prawo do ochrony godności pacjenta do którego należy, samostanowienie o sobie, jako prawo przyrodzone i niepodważalne. W hierarchii dóbr stoi ono wyżej niż ochrona jego zdrowia i życia.

Należy tu zastanowić się kiedy pacjent świadomie podejmuje decyzję o swoim samostanowieniu. Pacjent faktycznie musi być w stanie zrozumieć sens udzielanych mu informacji przez lekarza dotyczących stanu jego zdrowia, skutkach jakie niesie nieleczenie, musi umieć je realistycznie przetworzyć, przemyśleć i podjąć decyzję. Uznaje się za taką osobę dorosłego człowieka z pełnym rozeznaniem, kompetentną.

Osobą niekompetentną w podejmowaniu decyzji o swoim samostanowieniu jest pacjent znajdujący się w stanie wegetatywnym, gdy świadomość takiej osoby nie funkcjonuje, natomiast odbierane są czynności mózgu. W Polsce osoby takie podlegają leczeniu i opiece.

Bibliografia

1. „Umierać bez lęku” Wstęp do bioetyki kulturowej pod redakcją Mieczysława Gałuszki i Kazimierza Szewczyka Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. zo.o.;Wydanie pierwsze;Warszawa – Łódź 1996

2. „Śmierć jako norma Śmierć jako skandal” pod redakcją Waldemara Kuligowskiego i Piotra Zwierzchowskiego Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. K. Wielkiego: Bydgoszcz 2004

3. „Eutanazja i wspomagane samobójstwo na świecie”studium prawnoporównawcze Małgorzata Szeroczyńska Copyright by Małgorzata Szeroczyńska and Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS: Kraków 2004

4. „Etyczny wymiar człowieka” Wiesław Dyk Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2002; Wydanie pierwsze

5. „Szkice o kryteriach moralnych” Mieczysław Michalik Wiedza Powszechna 1980

6. Kodeks Karny

7. Kodeks etyki lekarskiej

8. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r.

9. http://pl.wikipedia.org/wiki/Tanatologia

10.http://pl.wikipedia.org/wiki/Empiryzm

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     ___   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7653′]                  

UMARLI UCZĄ SPOKOJU

Milena Kindziuk

Niedziela Ogólnopolska 43/2007,

str. 16-17

Tutaj jest cisza, spokój. Umarli uczą spokoju. Najgorzej w tej pracy jest z żywymi – mówi Ireneusz Migdał, który od osiemnastu lat pracuje w prosektorium

Jest już po walce. Czas stoi w miejscu. – Muszę teraz zrobić wszystko, by zmarły wyglądał, jakby na moment zasnął. Zmarły nie powinien przerażać rodziny. Ma być tak przygotowany, by wnosić spokój. By jego wygląd w trumnie koił zrozpaczonych. To najświętsza zasada mojego zawodu – twierdzi Ireneusz Migdał z Gorzowa Wielkopolskiego.

DZIEŃ JAK CO DZIEŃ

Ma czterdzieści lat, duże, szerokie brwi i spokojne, skupione oczy, ubrany jest w sportową kurtkę i czapkę z daszkiem. Uśmiecha się przyjaźnie. Jak co rano, pewnym, szybkim krokiem idzie do pracy w prosektorium.
Pierwsza czynność: przebiera się w zielony fartuch. Potem zakłada białe chodaki, na ręce – białe rękawiczki. Idzie do chłodni, sprawdza, kogo od wczoraj dowieziono, i wpisuje do ewidencji. Potem jest tzw. odprawa. Trzeba ustalić, na który dzień i godzinę naszykować każdego zmarłego.
Teraz już może przystąpić do pracy.

Wyciąga z chłodni pierwsze ciało. Na żelaznym łóżku wiezie je na środek dużego, przestronnego pomieszczenia. Po chwili bierze dzbanek i wstawia wodę na kawę. W międzyczasie zdejmuje zmarłemu ubranie, w którym tutaj trafił. W kieszeni spodni znajduje kartkę od rodziny: „Jak będzie za ciasny kołnierzyk – rozpiąć. Podłożyć coś pod poduszkę, żeby głowa była wyżej. Włosy nie mają być płasko, tylko podtapirowane, do góry”. Ogląda kartkę. Pije kawę, wyciąga kanapkę. Je śniadanie. – To nie jest znieczulica – zapewnia.
Teraz musi zmarłego umyć. Najlepiej w dzień pogrzebu, żeby ciało było świeże. Z góry puszcza więc na nie prysznic. Namydla, by się pieniło. Potem, jeszcze mokre, przykrywa ręcznikiem. Czesze, goli, obcina paznokcie. Zamyka zmarłemu oczy, tak, by się nie otwierały. Jeśli trzeba przesunąć datę pogrzebu – całe ciało balsamuje. Wstrzykuje płyny chemiczne, by przywrócić naturalny wygląd, lekko zaróżowić skórę, pokryć zsinienia. A na koniec – ubiera zmarłego. – Nigdy nie rozcinam ubrania – mówi. Nie umie zakładać podartych ubrań. Wreszcie składa zmarłemu ręce, oplata je różańcem. Może już go pokazać rodzinie. Ale tak naprawdę dopiero teraz zaczyna się horror. – Bo najgorzej jest w tej pracy z żywymi – podkreśla. – Jest tyle reakcji na śmierć, ilu jest ludzi. Jedni płaczą, inni zaczynają lamentować nad zmarłym, są tacy, którzy rzucają się na podłogę albo… śmieją się – opowiada. – Ludzie nie wiedzą, że umarły potrzebuje spokoju.

NICZEGO NIE WEŹMIE SIĘ ZE SOBĄ

Wielu zmarłych Ireneusz Migdał zna z opowiadań. Bo zdarza się, że rodzina, przynosząc do prosektorium ubranie czy ustalając jakieś szczegóły, przywołuje historię czyjegoś życia. – Ostatnio przygotowywałem do pogrzebu mężczyznę, który miał jeszcze plany, do czegoś dążył, walczył, zabiegał o karierę, pieniądze i nie miał czasu dla bliskich. Zaczął chorować i nagle odkrył, że jest śmiertelny. Takich historii jest wiele. Szczególnie jeżeli ktoś umiera nagle. Miał wszystko i umarł. Skandal – myśli rodzina. Ktoś nas oszukał – złorzeczą. Nie tak miało przecież być. Dlatego ja tak muszę przygotowywać tych zmarłych, by wyglądali jak żywi. Bo ludzie nawet w czasie pogrzebu nie chcą myśleć o śmierci, tak bardzo się jej boją. Ona ich paraliżuje, odbiera sens, by czuć się młodym, bogatym. A to przecież nie ma znaczenia. Niczego nie weźmie się ze sobą. Ludzie o tym nie pamiętają.
Migdał nauczył się, że śmierć trzeba po prostu zaakceptować. Ona jest przecież wpisana w życie. Jest z nami w życiu. – Zwłaszcza jeżeli się wierzy w Boga, ona ma sens. Wiara uczy nas przecież, że życie ma dalszy ciąg. Że tylko się zmienia, nie kończy – mówi. – Akceptując śmierć, łatwiej „przestawić” całe życie, przewartościować.
Czy lubi swą pracę? – pytam. – Lubię, to mało powiedziane. Nie wyobrażam sobie innej, choć mam kilka zawodów – mówi. Nie ukrywa, że są w niej i trudne chwile. – Kiedy ubieram dzieci. I kiedy patrzę na tragedię rodziców.
Do dziś pamięta, że mama kilkuletniego synka, który leżał w trumnie, dostała ataku padaczki. Musiał ją wynieść z prosektorium. Także gdy ktoś ginie tragicznie, np. w wypadku samochodowym, przychodzą refleksje nad życiem. – Zaczynam się zastanawiać, że jutro ja mogę tu leżeć tak jak ten człowiek – mówi pan Ireneusz. Podobnie myśli, gdy ubiera kogoś w swoim wieku. – Wtedy sobie obiecuję, że nie będę „gonić” życia, gonić za pieniędzmi, za tym co nietrwałe i kruche. Ale mam krótką pamięć. Wychodzę z kostnicy i zapominam… Cały świat przekonuje przecież, że śmierć nas nie dotyczy. Reklamy pokazują, że jak wypiję jogurt albo zjem płatki kukurydziane, to będę żył tutaj wiecznie. Słucham tego wszystkiego i – na szczęście – następnego dnia znów przychodzę do kostnicy…

TEOLOGIA I POWOŁANIE

Ireneusz Migdał wychowywał się w religijnej rodzinie. Całkiem zwyczajnej, jak twierdzi. Ukończył technikum budowlane. To była przeszkoda, by mógł dostać się na polonistykę. Musiał iść do wojska. – Potem świat dla mnie się skończył – wspomina. Bo umarł jego ojciec. – Zobaczyłem go przez chwilę w chłodni. Tu, gdzie dziś pracuję. Leżał ubrany, miał sine palce i uszy. Z mojego taty nic już tam nie było. Był obcy. Nawet w „obcym” garniturze, którego nigdy nie nosił, bo wolał dżinsy i swetry.
Od tamtej pory Migdał zaczął poważnie myśleć o przyszłości, o tym, co dalej ma robić w życiu. Zainteresował się eschatologią, czyli nauką o rzeczach ostatecznych. I zaczął studiować teologię. Zaocznie.
W dzień pracował. Palił w piecu w szpitalnej kotłowni. Pewnego dnia zwolniło się miejsce w prosektorium. Potrzebny był nowy pracownik. I Migdał się zgłosił. – Dziś wiem, że to moje powołanie – zapewnia.

Do dziś pamięta chłód, kiedy po raz pierwszy dotknął zmarłego.

– Kobieta, która uczyła mnie fachu, ostrzegała: zawsze będziesz czuł chłód umarłego. Ale przecież ktoś musi to robić. Może inni nie chcą o tym wiedzieć, ale zmarłych ktoś musi ubrać.
Nie pamięta, kiedy przestał się bać. – Wiedziałem, że muszę się zajmować zmarłymi. No i że będę w tym dobry – powtarza.
Od tamtej pory każda czynność wykonana przy zmarłym: mycie, ubieranie, czesanie, była formą zadośćuczynienia za tatę. – Traktuję zmarłych tak, jak bym chciał, żeby tamci ludzie potraktowali mojego ojca. Zmarli do końca są ludźmi, choć ich dusza jest już gdzie indziej. Ale ciału należy się szacunek. Ono jest przecież świątynią Ducha Świętego. Dlatego z ciała zmarłego nigdy nie żartuję. Wierzę, że kiedy kogoś szykuję, ten ktoś jest ze mną, patrzy na mnie i wie, co robię.
Pracę magisterską napisał o śmierci w Nowym Testamencie.
– Dlaczego? – pytam. – Bo chciałem ją poznać.
I poznał. – Przekonałem się, że słowo „śmierć” – greckie „thanatos” – zwłaszcza w Ewangeliach i Dziejach Apostolskich kilkadziesiąt razy zostało użyte w znaczeniu duchowym. „Zmarły” – czyli oporny na Słowo Boże, a więc ten, kto odrzuca zbawienie. Ci natomiast, którzy fizycznie są martwi, tak naprawdę żyją i czekają na zmartwychwstanie. Teologia dała mi zatem poczucie bezpieczeństwa, przywróciła wewnętrzny spokój. No i zaczęła mi pomagać w pracy.

SPOKÓJ, KTÓRY ZACZĄŁ UWODZIĆ

Dużo ciał widział. Nie może jednak powiedzieć, że jest oswojony ze śmiercią. – Nie jesteśmy przygotowani na śmierć. Ja też nie – mówi Migdał. – Po pracy muszę zapominać o śmierci. Choćby po to, żeby przytulić własne dzieci.
Od kiedy pracuje z umarłymi, bardzo się zmienił, wyciszył. Nie przeszkadza mu już fetor rozkładających się ciał ani chłód. – Nie mam koszmarów, nie boję się, że jakiś zmarły nagle wstanie albo chwyci mnie za rękę. Tak jest tylko w horrorach. W rzeczywistości natomiast umarli uczą spokoju. Ich spokój, ich twarze są dla mnie ukojeniem. I ten spokój, który mam od nich, mogę przekazywać dalej.
Ten spokój zaczął go, jak sam mówi, „uwodzić”. – Tam, za drzwiami jest głośno, żywi nie wiedzą, co robić, gonią za czymś, zawsze im coś ucieka. A ja jestem spokojny.
Ze spokojem pan Ireneusz przeżywa też pierwsze dni listopada. – Kiedy odwiedzam cmentarz we Wszystkich Świętych, czuję się dobrze. To dla mnie bardzo „swojski” dzień – mówi. A kiedy mija groby ludzi, których przygotowywał na drogę do nieba, przypomina sobie ich twarze. I modli się za nich. Raz w roku natomiast zamawia Msze św. za tych „swoich” zmarłych, którzy nie mieli rodzin i za których pewnie nikt się nie modli.
Jest pewien, że kiedyś będzie mógł spojrzeć „swoim umarłym” w oczy. – Mam nadzieję, że kiedyś spotkam tych wszystkich ludzi po drugiej stronie – mówi. I wraca do swojej pracy.

W artykule wykorzystano również materiały z filmu pt. „Balsamista”, reżyseria i scenariusz Ewa Świecińska, montaż Ewa Różewicz, produkcja TVP, Program 2, 2001 r.

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     ___   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7653′]                  

EDUKACJA KU DOJRZAŁEJ RECEPCJI FENOMENU ŚMIERCI. HUMANISTYCZNY WYMIAR EDUKACJI TANATOLOGICZNEJ

Agnieszka Zamarian Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie

WPROWADZENIE – EDUKACJA TANATOLOGICZNA W PERSPEKTYWIE PRZEMIAN POSTAW WOBEC ŚMIERCI

Tradycyjnie edukacja tanatologiczna ujmowana jest w kategoriach przygotowania specjalistów (personelu medycznego, wolontariuszy, kapłanów) do towarzyszenia osobie umierającej i opieki paliatywnej. Takie wąskie jej rozumienie można by uznać za wystarczające w sytuacji, gdy kultura socjalizuje i inkulturuje ku śmierci, oswajając z jej nieuchronnością, przygotowując na świadome, dojrzałe jej przyjęcie.

Współcześnie jednak w kręgu zachodniej cywilizacji, a zwłaszcza w jej obszarach najsilniej zmodernizowanych i jednocześnie liberalnych pod względem religijnym, obserwuje się stopniowe zanikanie kulturowo-społecznych mechanizmów ułatwiających człowiekowi pogodzenie się ze śmiercią jako konstytutywnym elementem życia. Coraz powszechniej śmierć postrzegana jest jako nieakceptowany element rzeczywistości, którego istnieniu zaprzecza się, pragnie ukryć, zapomnieć o nim lub pozbawić wszelkiego znaczenia. W efekcie dochodzi do dehumanizacji ludzkiego życia i śmierci. Istnienie okazuje się bowiem nieustanną ucieczką przed świadomością nieuchronności jego końca, śmierć zaś coraz częściej przeżywania jest w poczuciu osamotnienia i anonimowości.

Nowy, kulturowo-społeczny wzorzec odnoszenia się do śmierci, którego podstawowymi wyznacznikami są: banalizowanie śmierci i unikanie doświadczania jej realności, przez francuskiego historyka i antropologa kultury Philippe Ariès, nazywany jest wzorcem śmierci odwróconej1 . Wzorzec ten wypiera stopniowo tradycyjne podejście do śmierci, dla którego typowe jest ujmowanie jej w kategoriach zjawiska naturalnego i jednocześnie znaczącego egzystencjalnie, przeciw któremu w zasadzie nie ma sensu i powodu się buntować. Taki sposób odnoszenia się do śmierci, przeciwstawny wobec wzorca śmierci odwróconej, przez Ariès określany jest mianem wzorca śmierci oswojonej2 .

W sytuacji, gdy przestają funkcjonować kulturowo-społeczne mechanizmy pomagające oswoić się ze śmiercią, warto zastanowić się nad nowym modelem edukacji, która byłaby w stanie kompensować pojawiające się braki w tym zakresie.

Odmienne podejście do edukacji tanatologicznej wymaga przyjęcia szerszego wobec wskazanego na wstępie, tradycyjnego sposobu jej rozumienia. Zgodnie z poszerzonym treściowo zakresem pojęcia, edukację tanatologiczną należałoby pojmować jako edukację służącą budowaniu zdolności każdego człowieka do świadomego i odpowiedzialnego przeżywania śmierci, zarówno własnej, jak i cudzej.

Zaprezentowane powyżej szerokie rozumienie edukacji tanatologicznej zakłada konieczność przedefi niowania jej celów, statusu jej podmiotów, zakresu, sposobów i obszarów realizacji, a także jej miejsca wśród nauk pedagogicznych. Próba nowego określenia tych kategorii podjęta została w pierwszej części artykułu. Wykorzystano w tym celu dostępne koncepcje i badania bezpośrednio lub pośrednio odnoszące się do edukacji tanatologicznej.

W drugiej części artykułu podjęto starania w kierunku określenia teoretycznych podstaw szeroko rozumianej edukacji tanatologicznej. Odwołując się do pojęcia paradygmatu w pedagogice, wskazano argumenty uzasadniające ujmowanie edukacji ku dojrzałej recepcji fenomenu śmierci w kategoriach kształcenia humanistycznego.

Nowy model edukacji tanatologicznej stanowi szczególne wyzwanie dla współczesnej pedagogiki. Zadaniem pedagogów, wychowawców, nauczycieli jest wspomaganie człowieka w dojrzałym, godnym przeżywaniu życia na wszystkich jego etapach, także w perspektywie nieuchronności jego końca. Tworząc projekty dotyczące edukacji do życia w rodzinie, do

1 Ph. Ariès, Człowiek i śmierć, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989, s. 41, 296, 558-595; Ph. Ariès, Rozważania o historii śmierci, Ofi cyna Naukowa, Warszawa 2007, s 16, 90-107, 247-291. 2 Ph. Ariès, Człowiek i śmierć, dz. cyt., s. 19, 103, 293, 401; Ph. Ariès, Rozważania o historii śmierci, dz. cyt., s. 91, 103-113, 383-384, 596.

pracy, do obywatelstwa itp., nie wolno zapominać o projektach edukacji wspierającej w budowaniu dojrzałego nastawienia wobec śmierci. W sytuacji zanikania kulturowo-społecznych mechanizmów pomagających pogodzić się ze śmiercią, edukacja tanatologiczna zaczyna jawić się jako konieczna forma całościowego kształcenia humanum.

EDUKACJA TANATOLOGICZNA JAKO EDUKACJA KU DOJRZAŁEJ RECEPCJI FENOMENU ŚMIERCI

W artykule prezentowana jest rozszerzona koncepcja edukacji tanatologicznej pojmowanej jako proces kształtowania dojrzałego nastawienia wobec fenomenu śmierci. Takie jej rozumienie uzasadnione jest przemianami postaw wobec śmierci, jakie dokonują się współcześnie w kręgu zachodniej cywilizacji, w tym w Polsce3 , i które związane są ze stopniowym zanikaniem mechanizmów socjalizacji i inkulturacji oswajających człowieka ze śmiercią.

Zasadniczym celem szeroko pojmowanej edukacji tanatologicznej jest przygotowanie do godnego przyjmowania śmierci zarówno w perspektywie osobowej, jak i kulturowo-społecznej. Zdaniem Anny Latawiec „wychowanie ku perspektywie śmierci” podejmować należy dla przeciwdziałania śmierci nieludzkiej, niehumanitarnej, w poczuciu osamotnienia i niezgody na swój los4 . Przemysław Paweł Grzybowski podkreśla zarówno międzyosobowy, jak i wewnątrzosobowy wymiar edukacji tanatologicznej: „Wychowanie do [ku] śmierci, pojmowane szeroko jako wychowanie do [współ]cierpienia, [współ] chorowania i [współ]umierania, jest w istocie wychowaniem do świadomego życia i [współ]życia z tymi, którzy cierpią i być może umrą – ba, umrą na pewno, jak wszyscy, ale trudno powiedzieć, kiedy ta śmierć nastąpi”5 . Z kolei Marcin Muszyński jako nadrzędny cel edukacji do śmierci wskazuje przywrócenie tzw. kultury umierania: „… spektrum poruszanych zagadnień będzie miało charakter interdyscyplinarny, a wyniki nieoceniony wpływ

3 W. Kuligowski, P. Zwierzchowski, Pokażę ci, jak się umiera, w: W. Kuligowski, P. Zwierzchowski, Śmierć jako norma, śmierć jako skandal, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, Bydgoszcz 2004, s. 7-11; K. Szewczyk, Lęk, nicość i respirator. Wzorce śmierci w nowożytnej cywilizacji Zachodu, w: M. Gałuszka, K. Szewczyk, Umierać bez lęku. Wstęp do bioetyki kulturowej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Łódź 1996, s. 14-62. 4 Por. A. Latawiec, Za i przeciw samotności człowieka wobec śmierci, w: J. Makselon, Człowiek wobec śmierci. Aspekty psychologiczno-pastoralne, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, Kraków 2005, s. 42. 5 P. P. Grzybowski, Praktyczne cele i aspekty kształcenia tanatologicznego pedagogów i nauczycieli, w: J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak, Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, Biblioteka Fundacji Hospicyjnej, Gdańsk 2009, s. 8.

na oswojenie wszelkich lęków dotyczących śmierci [śmierci wszelkiego rodzaju], lepsze zrozumienie tego zjawiska, oddemonizowanie i ponowne wprowadzenie śmierci w strumień współczesnego dyskursu”6 .

Podmiotami tak ujętej edukacji są nie tylko pracownicy instytucji paliatywnych i religijnych, ani też sami umierający i ich bliscy, ale wszyscy ludzie, niezależnie od ich dotychczasowych doświadczeń związanych ze śmiercią. O potrzebie przełamania stereotypu, zgodnie z którym edukacja tanatologiczna potrzebna jest wyłącznie osobom bezpośrednio lub pośrednio zaangażowanym w proces umierania, pisze m.in. Grzybowski7 , Muszyński8 i Kazimierz Szewczyk. Ten ostatni przekonuje, że: „Nawet z małym i zdrowym dzieckiem należy szczerze rozmawiać o śmierci, gdy pyta o nią …”9

Edukacja ku dojrzałej recepcji fenomenu śmierci jest edukacją permanentną, obejmuje dorosłych, młodzież i dzieci. Ma ona charakter wielowymiarowy, oparty na zintegrowanym rozwoju człowieka. Wyróżnić można następujące jej aspekty: intelektualny, dotyczący prób pogodzenia się ze śmiercią i racjonalnego jej wytłumaczenia, nadawania sensu śmierci itp.; emocjonalny, związany z rozumieniem emocji i potrzeb towarzyszących umieraniu i śmierci (własnej, osób bliskich, nieznajomych); behawioralny, odnoszący się do znajomości i rozumienia jednostkowych i społecznych zachowań w perspektywie umierania, śmierci i żałoby; pragmatyczny, dotyczący spraw ekonomicznych i organizacyjnych związanych z sytuacją umierania i śmierci10. Treści rozważanej edukacji mogą więc obejmować całe spektrum zagadnień związanych z koncepcjami śmierci, przemianami kulturowymi w jej percepcji, w tym jej medykalizacją, pop-kulturową banalizacją, reakcjami emocjonalnymi czy zachowaniami podejmowanymi przez jednostki i grupy społeczne.

Podstawowym sposobem realizacji szeroko pojmowanej edukacji tanatologicznej jest rozmowa. Dotyczyć ona może szeregu zagadnień związanych ze śmiercią, określonych w treściach kształcenia. W tym celu wykorzystane być mogą rozmaite sytuacje życia rodzinnego czy szkolnego, jak np. śmierćosoby bliskiej, znaczącej, śmierć zwierzęcia, oglądanie zdjęć rodzinnych i fi lmów, czytanie książek, słuchanie wiadomości telewizyjnych i radiowych.

6 M. Muszyński, Śmierć jako zjawisko uniwersalne, w: E. Dubos, Uniwersalne problemy andragogiki i gerontologii, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2007, s. 106. 7 P. P. Grzybowski, Praktyczne cele i aspekty kształcenia tanatologicznego pedagogów i nauczycieli, dz. cyt., s. 7-8. 8 M. Muszyński, Śmierć jako zjawisko uniwersalne, dz. cyt., s. 107. 9 K. Szewczyk, Wychować człowieka mądrego. Zarys etyki nauczycielskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Łódź 1998, s. 159. 10 A. Naumiuk, O śmierci w procesie wychowania, w: M. Górecki, Prawda umierania i tajemnica śmierci, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2010, s. 184.

Na temat znaczenia bezpośredniej, otwartej komunikacji w procesie wprowadzania człowieka w szeroki zakres problematyki związanej z przemijaniem pisze m.in. Elisabeth Kübler-Ross11, a w Polsce – Agnieszka Wysoczańska12, Maria Kielar-Turska13 i Sonia Czudek-Ślęczka14. W odniesieniu do rozmów o śmierci prowadzonych z dzieckiem Claire Kebers stwierdza: „… dziecko potrzebuje tylko prawdy. […] zaczerpnie z niej tylko to, co może zrozumieć i znieść. […] By mówić dziecku zwyczajnie o śmierci, trzeba, by dorosły zrezygnował ze wszystkich kompromisów, na jakie szedł z rzeczywistością śmierci, własnej śmierci również”15

Ważną rolę w zakresie realizacji nowego modelu edukacji tanatologicznej pełni środowisko rodzinne, instytucje edukacji formalnej, w tym zwłaszcza szkoła, a także Kościoły. Odnosząc się do obszaru edukacji szkolnej Bogusław Block i Bogusław Stelcer zwracają uwagę, że: „Szkoła dobrze przygotowująca do życia swoich uczniów to taka, w której programie znajdzie się miejsce na naukę radzenia sobie z radością i ze smutkiem, z tęsknotą i bólem”16.

W ramach podsumowania dotychczasowych ustaleń na temat szeroko rozumianej edukacji tanatologicznej rozważone zostanie jej miejsce wśród nauk pedagogicznych. Jako dyscyplinę naukową zajmującą się badaniem edukacji tanatologicznej wskazuje się tanatopedagogikę17. W kontekście strukturalnym tanatopedagogika określana jest jako subdyscyplina pedagogiki specjalnej18. Takie jej umiejscowienie wskazuje na wąski sposób rozumienia edukacji tanatologicznej w kategoriach pracy opiekuńczo-wychowawczej z osobami o specjalnych potrzebach edukacyjnych (umierającymi, ich bliskimi). Tymczasem w odniesieniu do koncepcji edukacji tanatologicznej pojmowanej szeroko, kierowanej do każdego człowieka jako bytu śmiertelnego, pozostającego w relacji do innych śmiertelnych bytów, warto byłoby zastanowić się nad miejscem tanatopedagogiki w obszarze pedagogiki społecznej. Jest to bowiem subdyscyplina, która wyrosła i nadal rozwija się w ścisłym powiązaniu z potrzebami wychowania pojawiającymi się wskutek przemian cywilizacyjnych. Nastawiona jest ona na kompensowanie braków środowiska życia oraz na zapobieganie powstającym w ich wyniku zagrożeniom dla prawidłowego funkcjonowania jednostek i grup społecznych.

11 E. Kübler-Ross, Rozmowy o śmierci i umieraniu, PAX, Warszawa 1979, s. 24. 12 A. Wysoczańska, Spojrzenie dziecka na zagadnienia umierania i śmierci, w: „Przegląd Psychologiczny” 1990 nr 3, s. 593. 13 M. Kielar-Turska, Poznawcza reprezentacja śmierci u dzieci i wiedza ich rodziców w tym zakresie – rola rodzinnego dyskursu, w: H. Wrona-Polańska, Zdrowie, stres, choroba w wymiarze psychologicznym, Impuls, Kraków 2008, s. 324-336. 14 S. Czudek-Ślęczka, Dlaczego dorośli unikają rozmów z dziećmi o śmierci? Kto powinien je prowadzić?, w: Z. Rudnicki, Ars moriendi, ars vivendi, ars educandi, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2012, s. 505. 15 C. Kebers, Jak mówić o cierpieniu i śmierci, Wydawnictwo WAM, Kraków 1994, s. 46. 16 B. Block, B. Stelcer, Śmierć i żałoba w szkole – implikacje praktyczne, w: J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak, Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, dz. cyt., s. 150. 17 Józef Binnebesel, który popularyzuje koncepcję tanatopedagogiki na gruncie polskiej pedagogiki, określa ją jako naukę o wychowaniu ze świadomością śmiertelności. Jest ona nauką teoretyczną i praktyczną: w zakresie teoretycznym obejmuje wieloaspektową analizę ludzkiego bytu i śmierci, w praktycznym zaś wskazać można na jej aspekt ogólny (wychowanie i kształcenie) oraz interwencyjny (pedagogika hospicyjna oraz terapia rodziny

EDUKACJA KU DOJRZAŁEJ RECEPCJI FENOMENU ŚMIERCI W PERSPEKTYWIE PARADYGMATU HUMANISTYCZNEGO W PEDAGOGICE

Na temat możliwości używania pojęcia paradygmatu na gruncie pedagogiki wypowiada się Bogusław Milerski. Uzasadnia on stosowanie tego terminu w jego węższym znaczeniu, odnoszącym się do przyjmowanego rozumienia przedmiotu badań oraz do podstawowych przesłanek metodologiczno-teoretycznych: „W tym sensie – pisząc o paradygmacie – koncentrujemy się na pewnym wzorcu eksploracji rzeczywistości wychowawczej i leżących u jego podstaw założeniach”19. Jednocześnie opowiada się on za poszerzeniem zakresu treściowego pojęcia paradygmatu poprzez uwzględnienie praktyki oddziaływań pedagogicznych, np. konkretnej wizji edukacji szkolnej.

Podobnie jak Heinz-Hermann Krüger, Milerski wskazuje na istnienie w pedagogice trzech głównych kierunków teoretycznych, które nazywa paradygmatycznymi. Są to: pedagogika analityczno-empiryczna (o orientacji pozytywistycznej), pedagogika krytyczna (krytyczno-emancypacyjna) i pedagogika humanistyczna20.

umierającego). J. Binnebesel, Tanatopedagogika w doświadczeniu wielowymiarowości człowieka i śmierci, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013, s. 239, 251. 18 Tamże, s. 17. 19 B. Milerski, Paradygmat humanistyczny w pedagogice, w: J. Rutkowiak, D. Kubinowski, M. Nowak, Edukacja. Moralność. Sfera publiczna, Ofi cyna Wydawnicza Verba, Lublin 2007, s. 471. 20 H.-H. Krüger, Wprowadzenie w teorie i metody badawcze nauk o wychowaniu, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005, s. 15-69; B. Milerski, Paradygmat

Edukacja tanatologiczna rozumiana szeroko, jako edukacja ku dojrzałej recepcji fenomenu śmierci, wpisuje się w paradygmat humanistyczny w pedagogice. Paradygmat ten utożsamiany jest na ogół z pedagogiką kultury bądź z pedagogiką hermeneutyczną ujmowaną jako współczesna kontynuacja pedagogiki kultury21. Bazując na humanistycznej koncepcji człowieka jako bytu znaczącego i relacyjnego, paradygmat ten podkreśla podmiotowy i egzystencjalny wymiar kształcenia w kategoriach urzeczywistniania i rozwijania człowieczeństwa: „W ujęciu humanistycznym istotą kształcenia jest […] kształtowanie bytu ludzkiego związane z samokształceniem, pozyskiwaniem nowych sposobów samorozumienia, odczytywaniem i uwewnętrznianiem sensów i wartości, interpretacją, komunikacją i orientacją w świecie”22.

Podstawowym zadaniem kształcenia humanistycznego jest czynienie człowieka zdolnym do rozumienia siebie i świata, do rozpoznawania i przyswajania potencjalnych sposobów istnienia. Jest to możliwe dzięki obecności innego człowieka, prezentującego w różnej formie przekazu własny sposób bycia-w-świecie. Odkrywanie możliwości egzystencjalnych dzieje się w relacji, toteż „… za źródłową podstawę procesu kształcenia musi zostać uznane nie tyle formowanie kompetencji poznawczych, kulturowych czy technicznych, ile relacja człowieka do człowieka”23.

Zasadniczą formą relacji wspierającą w wysiłku rozumienia, a tym samym urzeczywistniania i rozwijania człowieczeństwa, jest dialog. Relacja dialogu pozwala bowiem doświadczyć własnej wolności, ale też związanej z nią odpowiedzialności i ograniczeń. Jest ona zarówno naczelną ideą kształcenia humanistycznego (kształcenie dzieje się w dialogu), jak i jego zadaniem (kształcenie winno zmierzać do kształtowania wrażliwości na obecność drugiego człowieka): „Kształcenie staje się więc nie tylko kształceniem «w» relacjach i dialogu, ale także «do» relacji i dialogu”24

Edukacja tanatologiczna, której zasadniczym celem jest budowanie zdolności człowieka do dojrzałego przyjmowania śmierci (własnej i innych), w istocie swej jest formą kształtowania bytu ludzkiego, urzeczywistniania i rozwijania człowieczeństwa na drodze zdobywania określonych doświadczeń wychowawczych w zakresie recepcji fenomenu śmierci. Doświadczenia te mają prowadzić do podjęcia wysiłku rozumienia siebie (skończoności własnego bytu, dotychczasowego sposobu bycia-ku-śmierci własnej i innych) oraz świata, w którym się jest (śmiertelności innych bytów i innych możliwych sposobów bycia-ku-śmierci własnej i innych), a w konsekwencji – do swego rodzaju przemiany egzystencjalnej będącej następstwem świadomej decyzji dotyczącej sposobu życia wobec śmierci

humanistyczny w pedagogice, dz. cyt., s.472-473. 21 Tamże, s.473-476. 22 B. Milerski, Hermeneutyka pedagogiczna. Perspektywy pedagogiki religii, Wydawnictwo Naukowe ChAT, Warszawa 2011, s.10. 23 Tamże, s.259. 24 Tamże, s.271.

Edukacja tanatologiczna służy zatem pozyskiwaniu nowych sposobów rozumienia siebie i innych w perspektywie skończoności istnienia. Źródłem wiedzy, wartości i sensów odnoszących się do śmierci, stanowiącym zbiór przypisywanych jej znaczeń egzystencjalnych jest szeroko rozumiany przekaz kulturowy. Działania wspierające proces dojrzewania do śmierci dokonują się zatem w horyzoncie treści i wydarzeń związanych z tradycją (teksty25 historyczne będące świadectwem tradycyjnych postaw wobec śmierci) i współczesną praktyką odnoszącą się do śmierci (teksty dotyczące dominujących dziś w naszej kulturze sposobów odnoszenia się do śmierci oraz teksty innych kultur, prezentujące odmienne kulturowo wzorce przeżywania śmierci)

Tak rozumiana edukacja w istocie jest edukacją w dialogu i poprzez dialog – opartą na otwartości i szacunku, pozwalającą odnaleźć własną drogę ku śmierci, konfrontacją rozmaitych sposobów rozumienia śmierci i bycia- -ku-niej. Zarazem jest ona edukacją do dialogu, do wrażliwości na obecność ludzi prezentujących odmienny sposób pojmowania śmierci, a także na ludzi już w jakiś sposób doświadczonych przez śmierć – umierających i pozostających w żałobie. Otwartość na doświadczanie realności śmierci innych stwarza szansę na uznanie podstawowej prawdy o czasowości własnej egzystencji i wynikających stąd możliwości, ograniczeń, a także zobowiązań moralnych. Tym samym edukacja ku dojrzałej recepcji fenomenu śmierci przeciwdziałać może śmierci nieludzkiej, w poczuciu wyobcowania i niezgody na swój los

Sprzyjając autentyczności istnienia w perspektywie nieuchronności jego kresu, edukacja tanatologiczna przeciwdziała bezrefl eksyjnemu przejmowaniu dominujących w kulturze sposobów bycia-ku-śmierci własnej i innych. Będąc zorientowaną egzystencjalnie i hermeneutycznie edukacją humanistyczną, jest ona jednocześnie edukacją krytyczną, przygotowującą do krytycznego obchodzenia się ze wzorami kulturowymi śmierci oraz ujawniającą przesłanki, niekiedy nieuświadomione, pojmowania śmierci. Nie chodzi w niej jedynie o przekaz i interpretację zagadnień związanych ze śmiercią, lecz również, a może przede wszystkim – o kształtowanie

25 Pojęcia „teksty” używam w szerokim znaczeniu – jako wszystko to, co może być materiałem dla rozumienia i interpretacji, z czego można „wyczytać” jakiś sens (słowo, pismo, obraz, zachowanie itd.).

świadomego podejścia jednostki do sposobów własnego bytowania w świecie, zdolności do odnajdywania się w swym człowieczeństwie, zwłaszcza w perspektywie skończoności istnienia. O egzystencjalnych i hermeneutycznych funkcjach edukacji związanych z rozumieniem egzystencji, uznaniem i dojrzałym radzeniem sobie z nieodłącznie jej towarzyszącymi elementami, takimi jak cierpienie czy śmierć, nie można zapominać zwłaszcza współcześnie, w dobie zanikania mechanizmów socjalizacji i inkulturacji tanatologicznej. W tym miejscu warto podkreślić, że zorientowana egzystencjalnie i hermeneutycznie edukacja tanatologiczna dotyczy kwestii niewymiernych i nie podlegających standaryzacji. Taki charakter ma bowiem z założenia kształtowanie dojrzałego stosunku człowieka do siebie samego i do przemijania.

PODSUMOWANIE – NOWY MODEL EDUKACJI TANATOLOGICZNEJ JAKO PRZEDMIOT BADAŃ PEDAGOGICZNYCH

W artykule zasygnalizowano potrzebę realizacji nowego modelu edukacji tanatologicznej, rozumianej szeroko, jako budowanie dojrzałego nastawienia wobec fenomenu śmierci. Tymczasem dostępne wyniki badań wskazują, iż temat śmierci zwykle pomijany jest w procesie domowej i szkolnej edukacji26. Rzadkością jest również uwzględnianie treści edukacji ku dojrzałej recepcji fenomenu śmierci w procesie kształcenia pedagogicznego i nauczycielskiego realizowanego w naszym kraju. W efekcie pedagodzy, wychowawcy, nauczyciele nie są i nie czują się przygotowani do prowadzenia z uczniami rozmów na temat śmierci, a więc i do realizacji edukacji tanatologicznej27

Pomijanie w procesie kształcenia kwestii egzystencjalnie znaczących, takich jak cierpienie czy śmierć, stanowi przejaw degradacji humanistycznego wymiaru współczesnej edukacji. Jest konsekwencją upowszechniania

26 J. Binnebesel, Death and dying in the perception of teachers, w: M. Bargel, E. Janigová, E. Jarosz, Dilemata sociálni pedagogiky v postmodernim svìtì, Institut Mezioborových Studii, Brno 2012, s.510-517; J. Binnebesel, Th e experience of living through a death in a school and an academic environment, w: “Advancens in Palliative Medicine”, 2012 vol. 11(1), s.48-55; S. Czudek-Ślęczka, „Biała lilia, czarna róża…”: poglądy nastolatków na początku XXI wieku, wychowanych w tradycji rzymskokatolickiej i w tradycji luterańskiej, Wyższa Szkoła Administracji, Bielsko-Biała 2009, s.168-172; S. Czudek-Ślęczka, Dlaczego dorośli unikają rozmów o śmierci?, dz. cyt., s.500, 503. 27 S. Czudek-Ślęczka, Przygotowanie nauczycieli do rozmów z uczniami o śmierci – raport z badań, w: Z. Rudnicki, Ars moriendi, ars vivendi, ars educandi, dz. cyt., s.493; T. Szewczyk, Śmierć w sylabusie akademickim, w: Z. Rudnicki, tamże, s.447.

się we współczesnych społeczeństwach zachodnich postaw polegających na banalizowaniu śmierci i unikaniu doświadczania jej realności. Wydaje się, że ignorowaniu tematu ludzkiej śmiertelności sprzyja również programowa i organizacyjna standaryzacja kształcenia. Związana jest ona z nastawieniem na kształtowanie przede wszystkim wymiernych, poddających się pomiarowi kompetencji, które pozwolą przystosować się do wyzwań zmieniającej się rzeczywistości. Tymczasem, co podkreśla Milerski, „… kształcenie «o ludzkim obliczu» powinno być czymś więcej aniżeli adaptacją do świata”28. Aby edukacja była w istocie humanistyczną, służyła wspieraniu innych w procesie dorastania do pełni człowieczeństwa, do godnego przeżywania życia na każdym jego etapie, także w perspektywie śmierci, nowy model edukacji tanatologicznej winien stać się przedmiotem pogłębionych badań teoretycznych i empirycznych. Ich wyniki pozwoliłyby na określenie statusu edukacji ku dojrzałej recepcji fenomenu śmierci w procesie edukacji formalnej i nieformalnej, w tym w procesie akademickiego kształcenia pedagogów, wychowawców i nauczycieli

Bibliografi a: Ariès Ph., Człowiek i śmierć, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989. Ariès Ph., Rozważania o historii śmierci, Ofi cyna Naukowa, Warszawa 2007. Binnebesel J., Death and dying in the perception of teachers, w: M. Bargel, E. Janigová, E. Jarosz, Dilemata sociálni pedagogiky v postmodernim svìtì, Institut Mezioborových Studii, Brno 2012. Binnebesel J., Th e experience of living through a death in a school and an academic environment, w: “Advancens in Palliative Medicine”, 2012 vol. 11(1). Binnebesel J., Tanatopedagogika w doświadczeniu wielowymiarowości człowieka i śmierci, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013. Block B., Stelcer B., Śmierć i żałoba w szkole – implikacje praktyczne, w: J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak, Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, Biblioteka Fundacji Hospicyjnej, Gdańsk 2009. Czudek-Ślęczka S., „Biała lilia, czarna róża…”: poglądy nastolatków na początku XXI wieku, wychowanych w tradycji rzymskokatolickiej i w tradycji luterańskiej, Wyższa Szkoła Administracji, Bielsko-Biała 2009.

Czudek-Ślęczka S., Dlaczego dorośli unikają rozmów z dziećmi o śmierci? Kto powinien je prowadzić?, w: Z. Rudnicki, Ars moriendi, ars vivendi, ars educandi, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2012. Czudek-Ślęczka S., Przygotowanie nauczycieli do rozmów z uczniami o śmierci – raport z badań, w: Z. Rudnicki, Ars moriendi, ars vivendi, ars educandi, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2012. Grzybowski P. P., Praktyczne cele i aspekty kształcenia tanatologicznego pedagogów i nauczycieli, w: J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak, Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, Biblioteka Fundacji Hospicyjnej, Gdańsk 2009. Kebers C., Jak mówić o cierpieniu i śmierci, Wydawnictwo WAM, Kraków 1994. Kielar-Turska M., Poznawcza reprezentacja śmierci u dzieci i wiedza ich rodziców w tym zakresie – rola rodzinnego dyskursu, w: H. Wrona-Polańska, Zdrowie, stres, choroba w wymiarze psychologicznym, Impuls, Kraków 2008. Krüger H.-H., Wprowadzenie w teorie i metody badawcze nauk o wychowaniu, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005. Kuligowski W., Zwierzchowski P., Pokażę ci, jak się umiera, w: W. Kuligowski, P. Zwierzchowski, Śmierć jako norma, śmierć jako skandal, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, Bydgoszcz 2004. Kübler-Ross E., Rozmowy o śmierci i umieraniu, PAX, Warszawa 1979. Latawiec A., Za i przeciw samotności człowieka wobec śmierci, w: J. Makselon, Człowiek wobec śmierci. Aspekty psychologiczno-pastoralne, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, Kraków 2005. Milerski B., Hermeneutyka pedagogiczna. Perspektywy pedagogiki religii, Wydawnictwo Naukowe ChAT, Warszawa 2011. Milerski B., Kształcenie humanistyczne jako pochwała wieloznaczności świata, w: „Ruch Pedagogiczny” 2011 z. 5-6. Milerski B., Paradygmat humanistyczny w pedagogice, w: J. Rutkowiak, D. Kubinowski, M. Nowak, Edukacja. Moralność. Sfera publiczna, Ofi cyna Wydawnicza Verba, Lublin 2007. Muszyński M., Śmierć jako zjawisko uniwersalne, w: E. Dubos, Uniwersalne problemy andragogiki i gerontologii, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2007. Naumiuk A., O śmierci w procesie wychowania, w: M. Górecki, Prawda umierania i tajemnica śmierci, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2010.

Szewczyk K., Lęk, nicość i respirator. Wzorce śmierci w nowożytnej cywilizacji Zachodu, w: M. Gałuszka, K. Szewczyk, Umierać bez lęku. Wstęp do bioetyki kulturowej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Łódź 1996. Szewczyk K., Wychować człowieka mądrego. Zarys etyki nauczycielskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Łódź 1998. Szewczyk T., Śmierć w sylabusie akademickim, w: Z. Rudnicki, Ars moriendi, ars vivendi, ars educandi, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2012. Wysoczańska A., Spojrzenie dziecka na zagadnienia umierania i śmierci, w: „Przegląd Psychologiczny” 1990 nr 3.

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     ___   

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7653′]                
  [embedyt] https://www.youtube.com/embed?listType=playlist&list=PL0RBqdch17wpbOQCsOdBbO5hMDWjXZ0Q6&v=1RPHgp-WsuU[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7685′]                
 

LEKTURA

   WSTĘP

   ŚRODOWISKO WEWNĘTRZNE USTROJU

   POBUDLIWOŚĆ I POBUDZENIE

   KREW

   UKŁAD KRĄŻENIA

   UKŁAD ODDECHOWY

  GOSPODARKA CIEPLNA USTROJU

   UKŁAD WYDALNICZY

   UKŁAD POKARMOWY

   UKŁAD WEWNĄTRZWYDZIELNICZY

   UKŁAD MIĘŚNIOWY

   UKŁAD NERWOWY

   LITERATURA

LEKCJĘ TEORETYCZNE

   ZESZYT TESTÓW KALKULACYJNYCH I ĆWICZEŃ TEORETYCZNYCH

LEKCJĘ PRAKTYCZNE

SZKOLENIE Z ZAKRESU ANATOMIA CZŁOWIEKA

   HARMONOGRAM

   KALENDARZ I PLANOWANIE

EGZAMINY TEORETYCZNE

FORMULARZE WYKONANIA EGZAMINÓW TEORETYCZNYCH

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7685′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/embed?listType=playlist&list=PL0RBqdch17wp0BWJgHcKr6ZGrWIG6xuA-&v=37vgk85yano[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7690′]              
 

LEKTURA

   WSTĘP

   TANATOKOSMETYKA –    POJECIE

   UWARUNKOWANIA SPOŁECZNE I ASPEKTY PRAWNE

   ZMIANY POŚMIERTNE

   PREPARATY UŻYWANE WE SPÓŁCZESNEJ TANATOKOSMETYCE

   METODY WYKONYWANIA MAKIJAŻU

   TANATOKOSMETOLOGIA JAKO NOWA DZIEDZINA KOSMETOLOGII

   TANATOKOSMETOLOG – SPECJALISTA OD WIZAŻU ZMARŁYCH

   KOSMETYKA POŚMIERTNA JAKO METODA UPIĘKSZANIA ZMARŁYCH

   KOLORYSTYKA W MAKIJAŻU POŚMIERTNYM

   STOSOWANIE KOSMETYKÓW POŚMIERTNYCH

   WARUNKI PRACY

   OŚWIETLENIE

   PRZYGOTOWANIE TANATOKOSMETOLOGA DO WYKONYWANIA ZABIEGÓW Z ZAKRESU TANATOESTETYKI

LEKCJĘ TEORETYCZNE

  ZESZYT TESTÓW KALKULACYJNYCH I ĆWICZEŃ TEORETYCZNYCH  

LEKCJĘ PRAKTYCZNE

   SZKOLENIE Z ZAKRESU TANATOKOSMETYKI  

   HARMONOGRAM

   PROGRAM SZKOLENIOWY

EGZAMINY TEORETYCZNE

   FORMULARZE WYKONANIA EGZAMINÓW TEORETYCZNYCH

 

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7690′]                
  [embedyt] https://www.youtube.com/embed?listType=playlist&list=PL0RBqdch17wrm8s4BXriRSFOMPqRS1sWL&v=37vgk85yano[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7697′]              
 

LEKTURA

   UZUPEŁNIANIE I PROTEZOWANIE KOŃCZYN USZKODZONYCH W WYPADKACH KOMUNIKACYJNYCH

   ZABEZPIECZENIA PRZED WYCIEKAMI ZMIAŻDŻONYCH TKANEK MIĘKKICH W OBSZARACH USZKODZENIA

   ODTWARZANIE USZKODZONEJ CZĘŚCI TWARZOWEJ CZASZKI Z REKONSTRUKCJĄ TKANEK MIĘKKICH, NOSA, UST ITP

   TECHNIKI UBIERANIA ZWŁOK W CELU KAMUFLAŻU UBYTKÓW CIAŁA ZMARŁEGO

 

LEKCJĘ TEORETYCZNE

   ZESZYT TESTÓW KALKULACYJNYCH I ĆWICZEŃ TEORETYCZNYCH

LEKCJĘ PRAKTYCZNE

   SZKOLENIE Z ZAKRESU TANATOPLASTYKI 

   HARMONOGRAM

  PROGRAM SZKOLENIOWY

EGZAMINY TEORETYCZNE

   FORMULARZE WYKONANIA EGZAMINÓW TEORETYCZNYCH

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7697′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/embed?listType=playlist&list=PL0RBqdch17wqWX3uT3FyF09u0ofw1tinT&v=37vgk85yano[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7698′]              
 

LEKTURA

   WSTĘP

   TANATOPRAKSJA (BALSAMACJA) ZWŁOK – DEFINICJA I POCHODZENIE

   HISTORIA TANATOPRAKSJI

   HIGIENICZNE I ESTETYCZNE KORZYŚCI PŁYNĄCE Z PROCESU TANATOPRAKSJI

   PROCES TANATOPRAKSJI (BALSAMACJI) ZWŁOK W PRAKTYCE

   TANATOPRAKTOR – BALSAMISTA

   ZABIEGI WYKONYWANE PRZEZ BALSAMISTĘ

   HISTORIA BALSAMCJI

   NARZĘDZIA I URZĄDZENIA WYKORZYSTYWANE W BALSAMACJI

   PROCES BALSAMACJI

   CHEMIA W BALSAMACJI

   PŁYNY KONSERWUJĄCE ( FORMALDEHYD, ALKOHOL METYLOWY, GLICERYNA)

   BALSAMOWANIE – POCZĄTKI DZIEJÓW

   BALSAMOWANIE – ROZWÓJ NOWOCZESNY I WSPÓŁCZESNY

   BALSAMOWANIE – UZASADNIENIE

   PRZYGOTOWANIE DO BALSAMACJI

   ODNAJDYWANIE NACZYŃ

   STOSOWANE ROZTWORY

   INIEKCJA I DRENAŻ

   POSTĘPOWANIE Z JAMIAMI CIAŁA

   BALSAMCJA PO SEKCJI ZWŁOK

   BALSAMCJA DZIECI

   TANATOPRAKTER – BALSAMISTA

   ETYKA BALSAMOWANIA

   SEKCJA TĘTNICZA I ŻYLNA

   WYSTAWIANIE TĘTNIC I ŻYŁ

   NARZĘDZIA I URZĄDZENIA WYKORZYSTYWANE DO BALSAMACJI

   WYJAŁAWIANIE – DBANIE O NARZĘDZIA I HIGIENĘ OSOBISTĄ

   OGÓLNE POSTĘPOWANIE PRZY BALSAMOWANIU

   BALSAMACJA ZWŁOK W CELACH TRANSPORTOWYCH

   POSTĘPOWANIE ZE ZWŁOKAMI OSOBY ZMARŁEJ Z POWODU CHOROBY ZAKAŹNEJ

   TANATOPRAKSJA – KROK PO KROKU

   ODPADY POWSTAŁE W WYNIKU ZABIEGU TANATOPRAKSJI – OBOWIĄZUJĄCE INSTRUKCJE I PROCEDURY POSTĘPOWANIA

 

LEKCJĘ TEORETYCZNE

ZESZYT TESTÓW KALKULACYJNYCH I ĆWICZEŃ TEORETYCZNYCH

LEKCJĘ PRAKTYCZNE

   SZKOLENIE Z ZAKRESU TANATOPRAKSJA  

   HARMONOGRAM

   PROGRAM SZKOLENIOWY

EGZAMINY TEORETYCZNE

   FORMULARZE WYKONANIA EGZAMINÓW TEOETYCZNYCH

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7698′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/embed?listType=playlist&list=PL0RBqdch17wqqnKyDYYBVBWw5wHRtL6v-&v=37vgk85yano[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7699′]              
 

LEKTURA

   WSTĘP

   PRZEPISY PRAWNE REGULUJĄCE KWESTIE STWIERDZENIA ZGONU I POSTĘPOWANIE ZE ZWŁOKAMI

   STWIERDZENIE ZGONU

   ZLECENIE, TECHNIKI SEKCYJNE – PODSTAWOWE POJĘCIA

   URZĄDZENIA SALI SEKCYJNEJ

   NARZĘDZIA SEKCYJNE

   PRZYGOTOWANIE OBDUCENTA DO SEKCJI

   PRZEPISY OGÓLNE WYKONYWANIA SEKCJI

   PORZĄDEK SEKCJI NARZĄDÓW

   PROTOKÓŁ SEKCYJNY – WZÓR

   WSKAZÓWKI SZCZEGÓŁOWE DO SPORZĄDZANIA PROTOKOŁU SEKCYJNEGO

   SEKCJA KRĘGOSŁUPA I RDZENIA

   SEKCJA GŁOWY

   SEKCJA KLATKI PIERSIOWEJ I JAMY BRZUSZNEJ

   SEKCJA KOŃCZYN

   SEKCJA NOWORODKÓW

   UPORZĄDKOWANIE ZWŁOK PO SEKCJI

 

LEKCJĘ TEORETYCZNE

   ZESZYT TESTÓW KALKULACYJNYCH I ĆWICZEŃ TEORETYCZNYCH

LEKCJĘ PRAKTYCZNE

   SZKOLENIE Z ZAKRESU TECHNIKI SEKCYJNE  

   HARMONOGRAM

   PROGRAM SZKOLENIOWY

EGZAMINY TEORETYCZNE

   FORMULARZE WYKONANIA EGZAMINÓW TEORETYCZNYCH

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7699′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wqP5lBbIoulsLAahANc5yWB[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7688′]              
 

LEKTURA

   NAZWA

 

LEKCJĘ TEORETYCZNE

   ZESZYT TESTÓW KALKULACYJNYCH I ĆWICZEŃ TEORETYCZNYCH

LEKCJĘ PRAKTYCZNE

   SZKOLENIE Z ZAKRESU TOALETA POŚMIERTNA

   HARMONOGRAM

   PROGRAM SZKOLENIOWY

EGZAMINY TEORETYCZNE

   FORMULARZE WYKONANIA EGZAMINÓW TEORETYCZNYCH

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7688′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wr5HnNmYpbsJjUu6j6KYhVY[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7712′]              
 

USŁUGI

  CEREMONIE POGRZEBOWE

POMOC

  HOT-LINE

  KONTAKT

ZLECENIA

  DOKUMENTACJA

  FORM. KALKULACYJNY USŁUGI

INFORMACJA

  GALERIA

  PAMIĘTNIK…

  FORM. KALKULACYJNY – ARTYKÓWY POGRZEBOWE

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7712′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wog1N0eiCviL0oTu_FOSoL_[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7710′]              
 

INFORMACJA

   SEKCJE ZWŁOK

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

ZABIEG

   DOKUMENTACJA

   FORM. KALKULACYJNY USŁUGI

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
     

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7710′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wo1bx2OYAmDFNRg4hcF2n81[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7711′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wpuyDETgF3TB-5pSyuCtdIp[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7711′]              
 

INFORMACJA

  SPORZĄDZANIE EKSPERTYZ KRYMINALISTYCZNYCH

POMOC

  HOT-LINE

  KONTAKT

ZLECENIE

  DOKUMENTACJA

  FORM. KALKULACYJNY USŁUGI

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7707′]              
 

INFORMACJA

   TANATOKOSMETYKA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

ZABIEG

   DOKUMENTACJA

   FORM. KALKULACYJNY USŁUGI

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7707′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wqocWnMl33Uh6DUMnbpaWHH[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7708′]              
 

INFORMACJA

   TANATOPLASTYKA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

ZABIEG

   DOKUMENTACJA

   FORM. KALKULACYJNY USŁUGI

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7707′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wpuyDETgF3TB-5pSyuCtdIp[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7709′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wr4snVuKYErH8gWx6n979f9[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7709′]              
 

INFORMACJA

   TANATOPRAKSJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

ZABIEG

   DOKUMENTACJA

   FORM. KALKULACYJNY USŁUGI

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7706′]              
 

INFORMACJA

   TANATOTOALETA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

ZABIEG

   DOKUMENTACJA

   FORM. KALKULACYJNY USŁUGI

   

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7706′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wpzVKbLng5CJIyQTc-bXYk8[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7726′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   ABSORPTIONSMATERIALIEN

   ARBEITSHILFEN

   ERSTE HILFE

   FLÜSSIGWACHS

   GERUCHSVERNICHTER

   IDENTIFIKATIONSARMBAND

   KÖRPERSTÜTZEN

   VERBANDSMATERIAL

   VERBANDWATTE

   VERSTORBENENHÜLLE

   VERSTORBENENUNTERWÄSCHE

   BESTATTERKOFFER

   INSTRUMENTEN-SETS

   KOSMETIK-SETS

 

   KOSMETIK-SETS

   NADEL-SET

   PINSEL-SET

INFORMACJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7726′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wppauVSX5f66Jl6S3iwpLKn[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7728′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   DESINFEKTIONSPLAN

   FLÄCHEN

   HÄNDE- UND HAUTHYGIENE

   INSTRUMENTE

   REINIGUNGSHILFEN

   REINIGUNGSMITTEL

   SANITÄRRAUM-HYGIENE

   SPEZIALANWENDUNGEN

   ABFALLBEUTEL, HANDTÜCHER,      PUTZPAPIER

   WANDSPENDER, WANNEN

   WASCHMITTEL KLEIDUNG

   ZUBEHÖR DESINFEKTION

 

INFORMACJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7728′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wpWdQIfcGh7ecxxW1L6TP8w[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7729′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   ARTERIENKANÜLEN

   ASPIRATOR

   DRUCKTANK

   GEWEBEREDUZIERER

   GEFÄSSE UND ZUBEHÖR

   HYDRO-ASPIRATOR

   KÖRPERHÖHLENINJEKTOR

   MODELLIERMASSE-INJEKTOR

   PUMPEN UND ZUBEHÖR

   SCHLÄUCHE

   TROKAR UND ZUBEHÖR

   VENENKANÜLEN

   ZUBEHÖR EMBALMING-GERÄTE

   EMBALMING-PRODUKTE

 

INFORMACJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7729′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wqhKBkrFOXyOPud9omkVlqM[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7727′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   AUGENKAPPEN

   CHEMISCHE HAUT

   FADEN, GARN

   FEUCHTIGKEITSCREME

   FÜLLMITTEL

   HAUTFARBENES DECKSPRAY

   KAMM, BÜRSTE

   KLEBER

   KOSMETIKUMHANG

   LIPPEN

   MAKE-UP ENTFERNER

   MASSAGECREME

   MUNDFORMER

   NADELN UND ZUBEHÖR

 

   NAGELFEILEN UND -SCHEREN

   PIGMENT CREME

   PINSEL UND SCHWÄMME

   PUDER UND ZUBEHÖR

   RASIERER UND ZUBEHÖR

   SPATEL UND ZUBEHÖR

   WACHS UND ZUBEHÖR

   WORKSHOP

   KOSMETIK-SETS

   NADEL-SET

   PINSEL-SET

INFORMACJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7727′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wp3vsJB7atWob37kg8WG_pW[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7730′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   ARTERIAL FLUIDS

   CAVITY FLUIDS

   SPEZIELLE CHEMIKALIEN

   ZUBEHÖR EMBALMING-PRODUKTE

   EMBALMING-GERÄTE

INFORMACJA

   POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

     

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7730′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wpIiU3qVcpwZ59wulWXkxY3[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7731′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wqR4EGrnI7pv3liS9fQQz6q[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7731′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   GESICHTSSCHUTZ

   MUNDSCHUTZ

   ARBEITSMANTEL

   KLEIDUNGSSCHUTZ

   OP-TEXTILIEN

   SCHUTZANZUG

   SCHUTZHANDSCHUH

   SCHUTZSCHUHE

   HAUTSCHUTZ-SETS

   INFEKTIONSSCHUTZ-SETS

 

INFORMACJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7732′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   ABSAUGINSTRUMENTE

   ABWURFBOX, NIERENSCHALE

   ANEURYSMENHAKEN

   KLEMMEN

   PINZETTEN

   SCHEREN

   SEPARATOR

   SKALPELLGRIFF UND -KLINGEN

   SPRITZEN UND KANÜLEN

   ZUBEHÖR INSTRUMENTE

   INSTRUMENTEN-SETS

 

INFORMACJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

 

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku.

  [wpdm_package id=’7732′]              
  [embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=37vgk85yano&list=PL0RBqdch17wpr70Bl-pjte5r3fLRrlqm9[/embedyt]    
         

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.

   
    ___  

 
×

Toaleta Pośmiertna i Tanatopraksja Ireneusz Migdał została założona w 1992 roku

  [wpdm_package id=’7733′]              
 

KATALOG PRODUKTÓW

   BESTATTERKOFFER

   DESINFEKTIONS-SETS

   EMBALMING-SETS

   HAUTSCHUTZ-SETS

   INFEKTIONSSCHUTZ-SETS

   INSTRUMENTEN-SETS

   KOSMETIK-SETS

   NADEL-SETS

   PINSEL-SETS

INFORMACJA

POMOC

   HOT-LINE

   KONTAKT

     

Firma posiada wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowej pod numerem ewidencyjnym 2.08/00076/2015.